Apteczka domowa: oman wielki

Inula helenium

Jest to bylina z rodziny złożonych (Compositae), pochodząca prawdopodobnie z Azji Środkowej i rozpowszechniona dość pospolicie w Europie. Roślinę tę uprawia się do celów farmaceutycznych.

Oman wytwarza bulwiasto zgrubiałe, rozgałęzione kłącza, z których wyrastają łodygi proste, bruzdowane, górą wełniste owłosione i nieco rozgałęzione, do 1,5 m wysokie. Liście dolne są podłużnie eliptyczne, zwężające się w ogonek, u szczytu zaostrzone. Liście łodygowe sercowato-jajowate, nasadą obejmujące łodygę. Wszystkie liście od spodu filcowate owłosione, na brzegu nierówno karbowano ząbkowate. Kwiaty żółte, zebrane w duże koszyczki, ustawione na szczycie łodygi w baldachokształtną wiechę. W celach leczniczych używane są korzenie i kłącza.

Korzeń omanu zawiera do 3,5 proc. olejku eterycznego (polskie normy wymagają od surowca aptecznego co najmniej 1,8 proc. olejku). Olejek stanowi mieszaninę krystalicznych laktonów seskwiterpenowych (m.in. alantolaktonu, izoalantolaktonu i dwuhydroalantolaktonu), nazywaną heleniną, oraz towarzyszących jej innych substancji (m.in. azulenu i pentainenu – pochodnej tymolu). Są również w korzeniu fitosterole (np. b-sytosterol), polifruktozan inulina (43 proc.) oraz do 6 proc. soli mineralnych.

Do celów leczniczych uprawia się oman z nasion na wilgotnych, gliniastych gruntach. W 2. – 3. roku wegetacji zbiera się jesienią korzenie i kłącza, myje i czyści, kraje grubsze fragmenty i suszy w temperaturze nieprzekraczającej 35 st. C w suszarni ogrzewanej. Otrzymuje się jako surowiec korzeń omanu – Radix Inulae. Należy go przechowywać w miejscach suchych i ciemnych. Chronić od owadów.

Olejek zawarty w korzeniu omanu pobudza ruchy nabłonka rzęskowego dróg oddechowych, zwiększa czynność wydzielniczą błon śluzowych gardła i oskrzeli, ułatwiając usuwanie zalegającego tam śluzu. Składnik olejku, helenina, wykazuje również działanie bakteriobójcze i ogranicza rozwój flory bakteryjnej w jelitach.

Związki czynne omanu wchłaniają się łatwo z przewodu pokarmowego i docierają do wątroby, gdzie część z nich przedostaje się do żółci, a z nią przepływa przez drogi żółciowe do dwunastnicy i jest wydalana z kałem. Niewielka ilość tych związków przenika również do moczu i wywiera słabe działanie bakteriobójcze, natomiast tylko znikoma część przedostaje się do oskrzeli i płuc. Wyciągi omanu działają też odkażająco na skórę i błony śluzowe. Z własnościami bakteriobójczymi heleniny wiąże się działanie przeciwzapalne przetworów z korzenia omanu.

Wyciągi z omanu zmniejszają ponadto napięcie mięśni gładkich jelit, zwłaszcza jeśli znajdują się one w stanie skurczu. Tym samym łagodzą bóle brzucha, ułatwiają odejście gazów i regulują wypróżnienia. Słabiej działają na drogi moczowe i nieznacznie zwiększają wydzielanie moczu.

Działanie goryczkowe składników korzenia omanu, wzmagające wydzielanie soku żołądkowego, ma znaczenie niewielkie, podobnie jak własności przeciwpasożytnicze olejku eterycznego, obserwowane in vitro. Związki te, mające charakter laktonów, ulegają po części rozkładowi w alkalicznym środowisku jelita cienkiego albo ulegają resorpcji, wobec czego docierają do pasożytów w zbyt niskim stężeniu.

W lecznictwie ludowym oman znajduje zastosowanie w zapaleniu nerek i dróg moczowych, a zwłaszcza pęcherza moczowego.

Niekiedy podaje się wyciągi z korzenia omanu w zaburzeniach trawiennych, zwłaszcza w nieżycie żołądka i jelit, nudnościach i wymiotach, a nawet biegunkach.

Michalina Kałużnik

Brampton

 

 

 

 

 

 

 

 

 

OMAN WIELKI

Oman to mało znana ale nadzwyczaj często używana roślina. Uprawa omanu zwykle dobrze opanowana jest tylko przez profesjonalne gospodarstwa zielarskie, posiadające doświadczenie w produkcji korzeni i kłączy.

OPIS

Oman to wieloletnia roślina zielna z rozbudowanym kłączem i mocnymi łodygami osiągająca do 2 metrów wysokości. Występuje na polach, obrzeżach lasu, zapuszczonych łąkach, nad brzegami rzek, jezior i strumieni górskich. Surowcem zielarskim są korzenie i kłącza tej rośliny, zbierane w drugim lub trzecim roku uprawy od sierpnia do końca września. Surowiec posiada charakterystyczny palący i gorzki smak. Oman zawiera także olejek eteryczny, inulinę i witaminę E.

UPRAWA

Oman uprawia się zawsze na wilgotnych, lecz nie błotnistych gruntach. Najlepszym stanowiskiem jest pole po mieszankach motylkowych. Po jesiennej głębokiej orce należy wzbogacić glebę nawozami mineralnymi w dawce na 1ha: 60 kg – fosforu, 100 kg potasu w całości przed siewem, natomiast 30-40 kg azotu nawozimy w dwóch porcjach 1 dawki przed siewem a resztę po wschodach. Obecnie plantacje zakłada się głównie z nasion wysiewanych wprost do gruntu. Potrzeba około 5 kg nasion na hektar. Materiał siewny to drobne suche owoce – niełupki. Głębsze przysypanie nasion jest niebezpieczne i grozi słabymi wschodami, gdyż nasiona omanu kiełkują dobrze w świetle. Nadal niezawodną aczkolwiek bardziej pracochłonną metodą jest przygotowanie rozsady omanu. Na rozsadnik wysiewa się zwykle 0,5 kg nasion siewnikiem ogrodniczym. Nasiona zawsze powinny być wymieszane z balastem, takim jak kasza lub trociny. Wschody ukazują się po 2-3 tygodniach. Rozsada rośnie szybko i po około 8 tygodniu wzrostu gotowa jest do dalszego rozsadzenia w miejsce stałe. Na obsadzenie 1 ha plantacji potrzeba około 50 tysięcy sztuk rozsady. Pielęgnacja plantacji zależy od metody zakładania plantacji. Przy wysiewie wprost do gruntu zabiegi należy rozpocząć jeszcze przed wschodami używając do zabiegu tarcz ochronnych umocowanych przy pielniku, by nie przysypać wschodzących siewek. W przypadku wcześniejszego wałowania nasion po zasiewie zabieg ten jest wręcz konieczny. Przy plantacjach założonych z rozsady można pierwsze zabiegi rozpocząć po przyjęciu się sadzonek i także wtedy można również dokonać zabiegu nawożenia azotem. Roślina rośnie bardzo szybko, posiada charakterystyczne duże liście, tym samym chwasty nie znajdą korzystnych warunków do rozwoju.

Dozwolone i dostępne są środki ochrony roślin do zwalczania chwastów, szkodników i chorób grzybowych na plantacji. Zbiór korzeni następuje w 2 lub 3 roku uprawy, wyorane i ogłowione rośliny, oczyszczamy z części nadziemnych i uszkodzonych, płuczemy silnym strumieniem wody. Zwykle rozdrabniamy przed suszeniem ułatwiając tym samym suszenie surowca. Należy nadmienić że temperatura suszenia nie może przekraczać 40oC, by zachować stan olejku w surowcu. Z 3,5 kg omanu otrzymujemy około 1 kg suszu. Plon z 1 ha plantacji wynosi około 3-4 ton. Roślin omanu nie omijają choroby grzybowe i szkodniki. Zawsze należy zwalczać wszelkie infekcje dostępnymi na rynku w bardzo szerokiej gamie środkami ochrony roślin. Wszystkie zabiegi związane z chemizacją należy zakończyć z zachowaniem karencji i nie później niż 2 miesiące przed zbiorami.

ZASTOSOWANIE

Olejek zawarty w korzeniu omanu pobudza ruchy nabłonka rzęskowego dróg od

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *